Clean, Cook, Chill: Horoia, Tunua, Whakamātaotia (te reo Māori)

Mā te whai i ngā kupu e toru nei e āwhina i a koe kia haumaru mai i ngā huakita o te kai me te whakaiti i te tūponotanga o te paihana ā-kai.
(Following the 3Cs can help keep you safe from bacteria in food and reduce the chances of food poisoning.)

Te take me "horoi, tunu, whakamātao"

I ia tau kei te takiwā o te 200,000 ngā tāngata o Aotearoa ka pāngia e te paihana ā-kai. Tata ki te haurua o ēnei kēhi ka tatū i ngā kāinga pērā i tōu. Ka hua mai te paihana ā-kai i ngā moroiti kino kei roto, kei runga rānei i te kai e kainga ana e tātou.Ko te Campylobacter me te Salmonella ngā tino take Ka taea e koe te āwhina i tō whānau kia kaua rātou e māuiui mā te whai i ēnei kupu e toru: Horoia, Tunua, Whakamātaotia.

Campylobacter, Salmonella, me ētahi au māuiuitanga ā-kai

Horoia, Tunua, Whakamātaotia

Mā ēnei tohutohu hei āwhina ki te ārai atu i tō whānau mai i te paihana ā-kai.

Horoia

  • Horoia ō ringaringa ki te hopi, ā, ka whakamaroke tika i mua o te raweke, te tunu me te kai i te kai.
  • Horoia ngā papa tapahi me ngā utauta kīhini ki te wai hopi wera, ā, ka āta whakamaroke i muri o te tapahi mīti ota, kaimoana rānei.
  • Me rerekē ngā papa tapahi mō te mīti ota, te kaimoana me ngā kai me kai tonu pēnei i te huamata me te tīhi
  • Kaua e horoi i te heihei, i te mīti ota rānei. Ka horapa te huakita i tō kīhini i te horoihanga, ā, kei tāhawahawatia ētahi atu kai.
Expand All
Tīkina ētahi atu huatau horoi

Ka tīmata ngā tikanga akuaku kai pai ki ngā ringaringa mā, engari he mea nui tonu kia mā tō wāhi tunu me ō taputapu. Ko tētahi atu mea nui hei maharatanga me karo i te hōrapatanga o te huakita i te kīhini. He māmā noa tana hōrapa mai i te mīti ota ki ētahi atu kai me ētahi atu mata.

  • Horoia ngā mata, ngā papa tapahi, ngā taputapu kīhini (pēnei i ngā oka) ki te hopi me te wai wera, ā, ka horoi ki te wai māori:
    • i mua o te whakamahinga ki te whāwhā me te whakataka kai
    • i waenga i te whakatakanga o te kai ota me te kai tunu
  • i muri o te horoi, mukua ngā mata kīhini ki te mehanga whakatoki waimeha (1 tīpune whakatoki ki te 2 rita wai).
  • Horoi i a koe e mahi ana, ā, me wawe tonu te whakapai i ngā maringitanga.
  • Kaua e horoi i te heihei ota. Mā te horoi i te heihei ota i mua o te tunutanga, e piki ai pea te mōrearea o te paihana ā-kai mai i te huakita  campylobacter . Ka taea e te wai paratī mai i te  horoi i te heihei  i raro i te kōrere wai te hōrapa te huakita ki ngā ringa, ngā mata mahi, ngā kākahu me ngā taputapu tunu.
  • Āta horoia, whakamaroketia hoki ngā ipu kai i mua o te whakamahinga.
  • Whakamahia ngā hautai rerekē, papanga rerekē rānei mō ngā rīhi, te tūpapa, me te papa. Me noho wehe tētahi i tetahi atu.
  • Whakamahia ngā tāora pepa ki te whakapai i ngā maringitanga weriweri pēnei i te wē mīti ota, kātahi ka muku ki te papanga te waiwera me te hopiwē.
  • Me auau te whakakapi i ngā maramara, ngā hautai rānei ka taea te whakamahi anō. Horoia ki te wai, kātahi ka:
    • horoi ki te wai hopi wera, ka waiho kia waiwai mō te pō i tētahi rīhi wai pāpaku, me te 5 ki te 10 pata whakatoki, kātahi ka whakamaroke, māna rānei me
    • horoi i roto i te pūrere horoi kākahu mā te huringa wai wera, kātahi ka whakamaroke.
  • Whakamahia tētahi pūrere horoi rīhi, te wai hopi wera rānei ki te horoi i ngā rīhi. Waiho ngā rīhi kia maroke i te hau, ka mahue te whakamaroke ki te tī tāora.
  • Me uhi i ngā kai - ahakoa i te pākatio, te kāpata rānei. Kia mahara ki te uhi i ngā kai ina haria ki waho (pēnei i te rorerore kai) ki te aukati i ngā ngārara me ngā huakita. Whakamahia ngā ipu me ngā uhi kitakita.
  • Whakawehea te mīti ota me te heihei mai i ngā kai me kai tonu, ngā huarākau me ngā huawhenua. Waiho ki te wāhanga o raro o te pākatio kia kore ai ngā hinu - kei roto pea ngā huakita kino - e māturuturu ki runga i ētahi atu kai.

Tunu

  • Tunua te heihei ota, ngā tōtiti me te mīti nakunaku kia māoa katoa a roto Whakamahia tētahi ine-mahana mīti, tirohia rānei te puata o ngā wairanu e rere mai ana, ā, ā, kia kaua e māwhero tonu i waenganui o te mīti.
  • Kia tika te whakarewa i ngā kai whakakōpaka, ki te kore, kāore a roto e maoa. Whakarewaina ngā kai i roto i te pātaka mātao, whakamahia rānei te tohu whakarewa o tō ngaruiti.
  • Tāmahanatia kia tino wera tonu. E kore te mahana e patu i te huakita. Engari anō te wera.
  • Kia kotahi noa iho te wā e tāmahanatia ai ngā toenga kai.
Expand All
Tīkina ētahi atu huatau tunu

Me whakarite tonu kia tōtika te tunu i ngā mīti katoa me ngā kaimoana hei patu i ngā huakita kino.  Me puata katoa ngā wairanu o te heihei me ngā tōtiti, ā, kia kaua e māwhero te mīti o roto. Whakamahia tētahi ine-mahana mīti ki te tiro i te pāmahana i te wāhanga mātatoru rawa (te wāhi e tika ana kia eke te pāmahanatanga ki te 75°C neke atu rānei)

  • Kia tika te whakarewa i ngā kai whakakōpaka kia pai ai te tunu i waenganui. Me whai rānei i ngā tohutohu tunu kei runga i ngā tapanga, ngā tākai rānei e kī ana ka taea e koe te tunu ahakoa kua whakakōpaka.
  • Whakamahia tētahi kohinga taputapu mō ngā mīti ota me te heihei, me tētahi atu mō ngā kai maoa. Utaina ngā kai maoa ki tētahi pereti mā, kaua ki tētahi i whakamahia mō ngā kai whakauru ota.
  • Tirohia ngā tohu "rā whakamahi" kei ngā tākai kai. Kaua e hokona, e kainga rānei mēnā kua hipa taua rā.
  • Mēnā he tohu kei runga i ngā kai e kī ana "he pai ake i mua", he pai ki te kai i aua kai i muri o te hipanga o te rā mēnā kāore koe e kite ana i ngā tohu kua "pirau" ngā kai. Mā tō ihu me ō karu e rapu i ngā tohu mēnā kua pirau, kua hōpurupuru rānei. Mēnā kei te māharahara, makaia.

Whakamātao

  • Whakamātaotia, whakakōpakatia rānei ngā toenga kai i roto i te rua hāora.
  • Whakamātaotia ngā mīti ota ki te whatanga o raro, kia wehea mai i ngā kai maoa, ngā kai me kai tonu rānei.
  • Tirohia ngā tapanga rā whakamahi i runga i ngā kai tākai. Kaua e hokona, e kainga rānei mēnā kua hipa taua rā.
  • Mēnā e kai ana i waho, whakamahia tētahi ipu mātao me ngā pēke tio e noho mātao ai ngā kai
  • Kainga ngā toenga kai i roto i te rua rā.
  • Mēnā kei te māharahara, makaia.
Expand All
Tīkina ētahi atu huatau whakamātao

Kāore e tupu te nuinga o ngā huakita kino i ngā pāmahana makariri o te pākamātao. Tautuhia te pāmahana o tō pākamātao ki waenga o te 2°C and 5°C, ā, ka whai i ēnei huatau.

  • Me wehe ngā kai ota me ngā kai maoa i roto i te pākamātao
  • Puritia ngā kai maoa i runga i tētahi whatanga teitei ake i ngā mīti ota, heihei rānei Mā tēnei e ārai i te māturuturu o ngā wairanu mīti ota me te heihei ki runga i ngā kai me kai tonu)
  • Waiho ngā kai wera kia mātao haere mō te 30 mineti i te pāmahana ā-rūma i mua o te whakamātaotanga i rō pākamātao, kia kore ai te pāmahana o te pākamātao e piki.
  • Whakamātaotia ngā inati kai wera nunui mā te whakawehewehe ki ngā ipu pakupaku (mā tēnei e āwhina kia tere mātao ai ngā kai), ka ūhia, ā, ka raua ki te pākamātao.
  • Kaua e waiho i ngā kai i te pāmahana ā-rūma mō te rua hāora neke atu rānei.
  • Kia mā tonu tō pākamātao, kaua e kaha rawa te whakakīhia. Ki te pērā, ka aukatia pea te rere haere o te hau mātao, ana ka pāngia te pāmahana o ngā kai i roto i te pākamātao.
  • Puritia tētahi pēke mātao, ipu rānei ki tō motukā hei kawe i ngā kai mātao, whakakōpaka rānei, ā, ka whakawhiti tōtika i ēnei ki te pākamātao, pākatio rānei i tō taenga ki te kāinga. Whakamahia ngā pēketio mēnā he haerenga roa tāu i muri mai o te hoko kai, e kore rānei koe e hoki tōtika ki te kāinga.

Tīkina ētahi atu huatau haumaru

Kei a Haumaru Kai Aotearoa ētahi atu huatau hei āwhina i a koe kia noho haumaru ō kai (e kore koe e māuiui), kia hāngai hoki (e rite ana ngā kai whakauru me te āhua ki tāu e manako ana).

Ngā huatau mō te whakataka me te pupuri haumaru i te kai i te kāinga

Te tunu haumaru i ngā kai i runga i te rorerore

Ka tere ake te whakarea o te huakita i runga i ngā kai i te huarere mahana.

Rapua me pēhea te rorerore haumaru i ngā kai

Haumaru kai i te wā o te hapūtanga

I a koe e hapū ana, he ngoikore ake tō awhikiri, nō reira ka piki tō tūpono mōreareatanga o te pāngia e te mate e kawea ana e te kai.

Rapua me pēhea te whakataka haumaru i te kai i te wā o te hapūtanga

Te haumaru kai mā ngā tāngata e ngoikore ana te awhikiri

Ka nui ake pea te mōrearea o te pānga o te paihana ā-kai ki ngā tāngata e ngoikore ana te awhikiri. Ka nui ake pea te kino mō rātou. He kupu tohutohu ā mātou mō tēnei.

Tīkina ngā tohutohu haumaru kai mā ngā tāngata e ngoikore ana te awhikiri

Ngā tohumate o te paihana ā-kai

Ko ētahi o ngā tohumate whānui o te paihana ā-kai ko te:

  • whakapairuaki, te ruaki rānei
  • korere (he toto pea kei roto)
  • mate pāwera
  • ānini te māhunga
  • ngau puku, puku mamae rānei
  • kirikā, wiriwiri rānei
  • mamae uaua, pona rānei

Ka hua ake pea ngā tohumate i roto i te 20 mineti, ka rua wiki pea rānei.

Mēnā he tohumate pēnei āu, tō whānau rānei, whakapā atu ki tētahi tākuta.

Tīkina ētahi atu mōhiohio mō ngā tohumate me ngā take o te Paihana ā-kai

Me whakapā atu ki a wai

Mēnā he pātai āu mō te Horoia, Tunua, Whakamātaotia, īmēra mai ki info@mpi.govt.nz

Last reviewed: